Troska o drzewostan brzmi szlachetnie. Chore drzewo, zagrożenie dla pozostałych, trzeba ciąć, póki czas. Z takim argumentem nikt się nie spiera na zebraniu z rodzicami, bo kto podniósłby rękę na ludzi, którzy chcą dobrze dla przyrody i dla dzieci.
Efekt widać na zdjęciu. Goły kawałek ziemi po drzewie, kilka metrów dalej sprzęt budowlany. Przedszkole, które na własnej stronie chwali się, że „z każdej strony otaczają nas malowniczo położone Lasy Bielańskie”, powiększyło sobie polankę kosztem lasu.
„Chore” nie jest przepustką, tylko zaklęciem
Ustawa o ochronie przyrody nie zna przesłanki „drzewo chore”. Nie zna też „drzewa brzydkiego” ani „drzewa w niewygodnym miejscu”. Usunięcie drzewa wymaga zezwolenia i tyle. Bez zezwolenia wolno ściąć właściwie patyk: obwód pnia mierzony na wysokości 5 cm nie może przekraczać 50 cm. Dorosła sosna z rogu ulicy nie mieści się w tym przepisie przy najżyczliwszym nawet mierzeniu.
Ciekawiej wypada drugie zaklęcie, czyli „zagraża”. Ono nie otwiera żadnej furtki. Sprawia tylko, że wycinka nic nie kosztuje, bo za drzewo zagrażające ludziom lub mieniu w istniejących budynkach opłaty się nie nalicza. Chore nie znaczy legalne. Zagrażające znaczy tanie. Stąd kariera obu słów w uzasadnieniach.
Jest jeszcze obowiązek, o którym mało kto pamięta. Zanim urzędnik wyda zgodę, musi obejrzeć drzewo pod kątem gatunków chronionych: ptaków, nietoperzy, owadów. Były oględziny, został papier. Nie ma papieru, nie było oględzin. W Warszawie zgodę na usunięcie drzewa z terenu miejskiego wydaje nie dzielnica, lecz marszałek województwa, więc decyzja w sprawie tej sosny powinna leżeć w Urzędzie Marszałkowskim. Z numerem, datą i uzasadnieniem.
Dęby „w złym stanie”, które kontrola uznała za zdrowe
Najczystszą ilustrację tej metody pokazała latem telewizja. W Nowym Dworze Mazowieckim, na osiedlu nr 2, znikły dęby liczące około stu lat. Nie ścięto ich. Mieszkańcy mówili, że wyrwano je koparkami. W sezonie lęgowym. Dzień po miejskiej kontroli.
Uzasadnienie brzmiało znajomo: dendrolog wynajęty przez inwestora orzekł, że drzewa są w złym stanie i przy silnym wietrze mogą komuś zagrozić. Miasto ustaliło co innego. Wniosek o zezwolenie owszem, wpłynął, tyle że drzew pozbyto się przed wydaniem decyzji, a kontrola uznała je za zdrowe.
W ich miejscu stanął siedmiopiętrowy blok, w okolicy zabudowanej domami trzy- i czteropiętrowymi. Żeby zrobić mu miejsce, wcześniej zlikwidowano osiedlowy plac zabaw. Karę za wycinkę burmistrz szacował na około 120 tys. zł i mówił wprost, że to za mało, by kogokolwiek powstrzymać. Przy cenach mieszkań w nowym bloku taka kwota jest kosztem operacyjnym. Płacisz i budujesz dalej.
Pięć godzin i po drzewach
Nie trzeba wyjeżdżać z Warszawy. Przy ul. Augustówce 7 na Sadybie działkę wyczyszczono 12 kwietnia 2024 r. w jeden poranek. Mieszkańcy mówili o pięciu godzinach pracy pił. Ekipa na nagraniu zapewniała, że kierownik budowy ma wymaganą zgodę, bo tak powiedział prezes firmy.
Potem wyszło, że trzy bloki zaczęto stawiać bez pozwolenia na budowę, prace wstrzymano, a sprawą zajął się nadzór budowlany. W kwestii drzew urzędnik dzielnicy, który pojawił się już po wszystkim, uznał, że wycięto wyłącznie to, na co zezwolenie nie było potrzebne. Wygodny wniosek, kiedy na miejscu nie ma już czego mierzyć.
Kasztanowce, które „kolidowały”
Trzeci wariant tej samej opowieści wygląda najbardziej urzędowo. Przy ul. Balickiej w Krakowie poszło pięć okazałych kasztanowców o obwodach od 228 do 371 cm, a w sumie jedenaście drzew. Powód oficjalny: kolidują z planowanym zbiornikiem retencyjnym przy przebudowie drogi. W miejskiej inwentaryzacji przewijają się posusz, dziuple i żerowiska, czyli dokładnie ten repertuar, który brzmi jak diagnoza. Ekspertyzy dendrologicznej, jak ustalili dziennikarze, nie zrobił nikt.
Obok rośnie osiedle z segmentu premium. Część robót drogowych wykonują firmy, które stawiają tam bloki. Formalnie dwie inwestycje. Praktycznie jeden plac budowy, uboższy o kilka starych drzew.
Trzy miasta, trzy uzasadnienia, jeden skutek. „Chore”. „Zagrażające”. „Kolidujące”. Było drzewo, nie ma drzewa, jest teren.
Czego uczy się dziecko, patrząc przez okno
Tu dochodzimy do rzeczy, która boli najbardziej, bo z prawem budowlanym nie ma już nic wspólnego. Przedszkole to miejsce, w którym człowiek uczy się pierwszych rzeczy ostatecznych. źe nie wolno kłamać. źe nie wolno niszczyć. źe przyrodę się szanuje. Dzieci z „Leśnej Polanki” dostają kolorowanki z drzewami, sadzą fasolę w słoiku, obchodzą Dzień Ziemi i śpiewają, że las jest domem zwierząt. Potem patrzą przez okno na miejsce po sośnie i na koparkę.
Czego się z tego uczą naprawdę? źe drzewo jest cenne dopóty, dopóki nie stoi w niewygodnym miejscu. źe na każdą niewygodę znajdzie się fachowe uzasadnienie. źe dorosły, który mówi o ochronie przyrody, i dorosły, który godzi się na wycinkę, bywają tą samą osobą o różnych porach dnia. źe wystarczy powiedzieć „chore”, a pytań nie będzie.
Lekcja jest skuteczna. Zapada w pamięć głębiej niż cała ekologia z pogadanki. Tylko jej tematem nie jest przyroda. W Nowym Dworze zabrano dzieciom plac zabaw, żeby postawić blok. Na Twardowskiej zabrano im drzewo.




